“Priod iaith” #2

Dwi’n ddiochgar iawn i Pigogyn am ei atebion manwl i’r cwestiynau ofynais i am fesur iaith Cymdeithas yr Iaith. Dwi wedi ychwanegu’r sylwadau isod, fwy neu lai fel maen nhw yma, i’r sgwrs.

Mae’r datganiad mai’r Gymraeg ydy “priod iaith” Cymru yn dal yn fy mhoeni i’n fawr. Dwi ddim yn siwr iawn beth ydy pwrpas y datganiad hwnnw yn y Mesur. Oes yna fudd cyfreithiol nad ydw i’n ei ddeall, efallai? Ydy’r ffaith bod unrhyw iaith yn cael ei disgrifio fel “priod iaith” unrhyw wlad yn rhoi statws cadarnach iddi yn y maes cyfreithiol? Oes yna enghreifftiau lle mae’r math yma o derminoleg yn cael ei ddefnyddio’n barod mewn gwledydd eraill, efallai?

Mae’n ddatganiad sydd yn mynd gam yn rhy bell yn fy marn i. Mae’n swnio i mi fel ymgais carfan sydd wedi dioddef annhegwch dros y blynyddoedd i fynnu na fydd yw’r un peth yn digwydd eto gan sicrhau statws “uwch” iddyn nhw eu hunian nag i bobl eraill. Dwi’n derbyn nad hynny ydy’r bwriad, ond dyna’r argraff gyntaf ddaeth i’m meddwl i.

Petai unrhyw fath o anghydfod yn digwydd, efallai y byddai pobl yn defnyddio’r ddeddf newydd ac yn dweud, “sbiwch, dydy’r Saesneg ddim yn briod iaith yma – dyna mae’r ddeddf yn ei ddweud – felly does gennych chi ddim yr un hawliau a ni”.

Dydy cyfnewid un annhegwch am un arall ddim yn rhywbeth i anelu ato, yn fy marn i, felly mae’n hanfodol ein bod ni’n ymgyrchu am yr un hawliau, nid am statws uwch.