Blaenoriaethau

Ydych chi weithiau yn cael eich hunain yn rhoi lot gormod o ymdrech i rywbeth sydd, yn y pendraw, jyst ddim werth yr ymdrech?

Dyna wnes i dros y dyddiau diwethaf hefo’r drafodaeth am statws yr iaith fel “priod iaith” Cymru ym mesur iaith y Gymdeithas.

Ymatebodd Sion Owain a gwneud i mi sylweddoli bod ‘na bethau pwysicach na hynny.

Mae sefyllfa’r Gymraeg yn gallu edrych yn reit iach weithiau ond – bob dydd - mae ‘na filoedd ar filoedd o Gymry sydd HEFO rhyw gymaint o gefndir teuluol Cymraeg ac sydd, yn aml, WEDI cael addysg Gymraeg – yn ei chael hi’n haws i droi eu cefnau ar yr iaith.

Neu efallai na chawson nhw erioed eu hennill drosodd at y Gymraeg o’r cychwyn, mewn gwirionedd.

A pwy fedr eu beio nhw chwaith – maen nhw hefyd yn siarad un o ieithoedd mawr y byd ac mae’r Saesneg yn rhoi mynediad iddyn nhw i bopeth maen nhw ei angen – adloniant, cerddoriaeth, busnes, gwleidyddiaeth, technoleg, etc, etc. Os nad wyt ti erioed wedi byw dy fywyd yn sylweddol drwy’r Gymraeg, beth yn y byd sy’n mynd i wneud i ti wneud yr ymdrech pan mae’r cyfleoedd mor brin? Ac unwaith mae rhywun yn colli’r arfer o ddefnyddio’r Gymraeg yn naturiol mewn gwahanol sefyllfaoedd, buan iawn y byddi di’n colli’r hyder i gymryd y cam mawr seicolegol hwnnw byth eto.

Y gwir amdani ydy bod siarad Cymraeg, ac ymwneud a diwylliant Gymraeg, heddiw yn weithred wleidyddol ac yn ddatganiad o hunanwch. Dim ond i ychydig iawn o bobl (y rhai lwcus yn ein plith ni) y mae o’n rhywbeth sy’n digwydd yn hollol naturiol ac mae am fod yn frwydr wneith gymryd canrif arall cyn y gallwn ni ei weld o’n ddatblygiad ‘normal’ i bobl mewn niferoedd sylweddol.

A’r tebygrwydd ydy nad hon yn frwydr y gallwn ni ei hennill…

Delwedd anobeithiol, efallai, ond un sy’n ei gwneud yn eglur i mi bod y camau rydyn ni’n eu cymryd heddiw yn hanfodol. Nid ar gyfer ni’n hunain y mae’n rhaid i ni frwydro heddiw am hawliau, am gyfleoedd i ddefnyddio’r Gymraeg, ac i normaleiddio’r iaith – ond er mwyn gosod y seiliau ar gyfer y rhai fydd yn ein dilyn ni.